9 faktów, w które dotąd nie wątpiliście

Słodki smak czujemy na przedzie języka, gorzki z tyłu. Mount Everest to najwyższa góra świata. Kameleon zmienia barwę, aby zlać się z otoczeniem. Wielki mur chiński jest widoczny z kosmosu. Nic z tego nie jest prawdą – chociaż jesteśmy o tym przekonani.

1. Mount Everest jest najwyższą górą świata

Słynny ośmiotysięcznik Mount Everest (8848 m n.p.m.) tak naprawdę nie jest najwyższą górą świata. Ma największą wysokość bezwzględną („nad poziomem morza”). Wysokość bezwzględna to wysokość mierzona od średniego poziomu wody w światowych oceanach.

RZECZYWISTOŚĆ:

Gdyby mierzyć wysokość góry od jej podnóża do szczytu, czyli wysokość względną, to najwyższym szczytem na świecie byłby wulkan Mauna Kea na Hawajach. Jego wysokość bezwzględna wynosi wprawdzie zaledwie 4205 m n.p.m., ale od podnóża na dnie oceanu do wierzchołka ma aż 10 100 m.

EKWADOR I… MARS

Gdyby brać pod uwagę oddalenie od środka Ziemi, za najwyższy trzeba by uznać wierzchołek Chimborazo (6 310 m n. p. m.) w Ekwadorze. Ruch obrotowy Ziemi spłaszcza nieco planetę na biegunach, skutkiem czego im bliżej coś jest położone równika, tym dalej od środka planety się znajduje. Natomiast najwyższą znaną górą Układu Słonecznego jest Olympus Mons (Olimp), który znajduje się na Marsie, a jego wysokość to 27 kilometrów!

d1cf1ae6fc81c9b1ab3c307357cead38

2. W zimie przez głowę ucieka z naszego ciała 50% ciepła

Jeśli człowiek nie miałby na sobie żadnego ubrania, to przez głowę uciekałoby około 10% ciepła, natomiast 90% uchodziłoby przez pozostałą cześć naszego organizmu. Ciepło w czasie mrozu ucieka po prostu przez te miejsca na ciele, które są odkryte.

RZECZYWISTOŚĆ:

Głowa jest najbardziej ukrwioną częścią ludzkiego ciała. Co więcej, między skóra na głowie a czaszką nie ma zbyt wiele tkanki tłuszczowej. Mimo to, przez głowę nie uchodzi wcale połowa ciepła naszego organizmu, jak się popularnie twierdzi.

WOJSKOWY EKSPERYMENT SIĘ NIE POWIÓDŁ

Skąd wzięło się to mylne przypuszczenie? Zrodziło się w wyniku źle przeprowadzonego eksperymentu wojsk amerykańskich w latach 50. ubiegłego stulecia. Przedmiotem badania było zachowanie żołnierzy w ekstremalnie niskich temperaturach. Owszem, wykazano, że najwięcej ciepła uciekało przez głowę, ale bez wątpienia wpływ na to miał fakt, iż uczestnicy eksperymentu byli ciepło ubrani, a odsłonięta pozostawała tylko głowa.

5ab161e18f217ff949ead8fa5f70809f

3. Wielki Mur Chiński to jedyna ziemska budowla widoczna z kosmosu

Obecnie mur ma długość 8851 km, a jego maksymalna szerokość wynosi zaledwie 10 m. Oznacza to, że już z wysokości 38 km widzielibyśmy jedynie cienką niteczkę. Jest to ogromna budowla, ale nie jest widoczna ani z orbity, ani z Księżyca, jak głosi powszechny mit.

RZECZYWISTOŚĆ:

Pierwszy chiński astronauta Jang Liwei, który dotarł na orbitę w 2003 r., ogłosił, że mur nie jest widoczny z kosmosu. Wielki Mur Chiński jest starym systemem fortyfikacji ciągnącym się przez północne Chiny. Powstawał głównie podczas rządów cesarzy z dynastii Ming, od końca XIV do początku XVII wieku.

NIE WIDZIAŁ GO, ALE ZROBIŁ ZDJĘCIE

Amerykański astronauta chińskiego pochodzenia, Leroy Chiao, miał podczas swojej misji na Międzynarodowej Stacji Kosmicznej (ISS) w 1994 r. potwierdzić lub zaprzeczyć tej teorii. Nie rozpoznałem go, ponieważ z tej wysokości widać jedynie jakąś linię, która równie dobrze może być chińskim murem, autostradą, górskim masywem bądź rzeką. To, że rzeczywiście był to Wielki Mur Chiński, potwierdzili specjaliści z NASA, którzy potem poinformowali mnie, że udało mi się go sfotografować – wyjaśniał Chiao, który podczas swojej sześciomiesięcznej misji na ISS wykonał 16 tysięcy zdjęć.

657d534b76c0e48023c59b3865378951

4. Kolumb bał się, że na końcu świata spadnie do piekła

W roku 1492, kiedy Krzysztof Kolumb wypływał na pierwszą wyprawę odkrywczą, powszechnie już było wiadome, że Ziemia jest okrągła. Mimo to, do dziś uważa się, że hiszpańscy teologowie ostrzegali Kolumba, że na skraju Ziemi spadnie w bezdenną przepaść albo wprost do piekła.

RZECZYWISTOŚĆ:

O tym, że Ziemia jest kulista, wiemy już 2500 lat. Już w starożytności nie była to tajemnica dla większości ludzi. Odkrycie to przypisuje się Arystotelesowi i datuje się na IV-III wiek p.n.e. Według włoskiego filozofa i pisarza Umberto Eco hiszpańscy teologowie przestrzegali Kolumba, że Ziemia ma większy promień, niż mógł sądzić. Droga do Chin w kierunku zachodnim nie będzie przez to taka prosta, mówili. I mieli rację.

KULISTA ZIEMIA NIE PRZESZKADZAŁA KOŚCIOŁOWI

Krzysztof Kolumb mógł w czasie swej drogi obawiać się wielu trudności. Załodze tak długiego rejsu groził szkorbut, statki mogły roztrzaskać się w czasie burzy, a marynarze bali się, że w nieznanych wodach napadną na nich ogromne morskie potwory. Jednego się jednak nikt nie bał – że na końcu Ziemi wpadną w przepaść. Teoria o kulistości Ziemi, zdaniem Umberto Eco, nie stała nigdy w sprzeczności z nauką chrześcijańską.

46151436be9f2141361b8780c7285ca0

5. Odtleniona krew jest błękitna

Kiedy popatrzymy na swoje ręce, widzimy, że żyły na nich są błękitne. To prowadzi do popularnego, lecz błędnego przekonania, że odtleniona krew w żyłach jest niebieska, natomiast czerwienieje w kontakcie z tlenem.

RZECZYWISTOŚĆ

Odtleniona krew wpływająca do płuc jest ciemnoczerwona, natomiast natleniona ma barwę jasnoczerwoną. Nigdy nie jest błękitna. Nasze żyły wyglądają w ten sposób, ponieważ światło padające na skórę jest rozproszone. Do ciemnoczerwonej krwi płynącej w żyłach dochodzi bardzo niewiele światła i obraz jest zaciemniony.

DLACZEGO KREW JEST CZERWONA

Krew w naszym organizmie porusza się naczyniami, a jej obieg zapewnia praca serca. Płynie do płuc, aby zostać natleniona, a następnie tętnicami dociera do różnych miejsc w ciele. Tlen jest rozprowadzany po ciele najcieńszymi naczyniami krwionośnymi, zwanymi kapilarami (naczynia włosowate). Następnie krew wraca do serca żyłami. Jest czerwona dzięki hemoglobinie. Jest to białko, które zapewnia przenoszenie tlenu z płuc do tkanek oraz odprowadzanie dwutlenku węgla w odwrotnym kierunku.

a14df30c30cc43299b47d8f80ced896c

6. Na różnych częściach języka czujemy różne smaki

Od długiego czasu pokutuje mit, że słodki smak odczuwamy przednią częścią języka, słony częściami bocznymi od strony przedniej, smak kwaśny bocznymi w części środkowej, natomiast receptory smaku gorzkiego znajdują się w części środkowej i tylnej.

RZECZYWISTOŚĆ:

Prawda jest inna. Wszystkie smaki odczuwamy całym językiem, choć mogą na nim istnieć pewne obszary, które na dany smak są wrażliwsze. Centrum odczuwania smaków znajduje się w płacie ciemieniowym kory mózgowej, poza tym smak jest w dużej mierze połączy ze zmysłem węchu.

NOWY SMAK UMAMI

Do czterech podstawowych smaków jakiś czas temu oficjalnie dołączył piąty, tzw. smak umami. Jest to kwas glutaminowy, którego solą sodową jest glutaminian sodu. Używany jest przede wszystkim w kuchni azjatyckiej. Opisanie smaku umami jest dość złożone. Powstaje on po dodaniu glutaminianu do potraw, którym daje przyjemny i wydatny smak, opisywany jako taki, którym nie sposób się nasycić.

b37d650b0c4fb921ade9c181161885f6

7. Samice ptaków porzucą swoje młode, jeśli człowiek dotknie je ręką

Jeśli podniesiemy młodego ptaszka, który wypadł z gniazda, i włożymy na miejsce, samica go już nie przyjmie i młode zdechnie. Jednak nie dzieje się tak dlatego, że dotknęliśmy go ręką. Ptaki nie potrafią przenieść swoich młodych, które jeszcze nie umieją latać, z powrotem do gniazda, zatem przestają o nie dbać.

RZECZYWISTOŚĆ:

Ptaki nie mają dobrego węchu, dlatego nie mogłyby odrzucić młodego ze względu na zapach człowieka. Jeśli chcemy uratować ptaszka, który jest zraniony albo leży na ruchliwej drodze lub zagraża mu pies bądź kot, możemy go bez obaw wziąć do rąk i posadzić na najbliższej gałęzi bądź krzewie.

PRZEŻYWA ZALEDWIE JEDNA PIĄTA

Ptasi rodzice, kiedy poszukują pożywienia, pozostawiają swoje młode same. Nie oznacza to jednak, że porzucają je i już więcej się nimi nie opiekują. W świecie zwierząt dzieje się tak, że 80% młodych wszystkich gatunków nie dożywa drugiego roku życia. W przyrodzie zwyciężają tylko najsilniejsze osobniki.

3817f16af928dbcd770c220d676ca1f8

8. Szkło jest powoli cieknącą cieczą

W starych zamkach i katedrach szkło w witrażach jest grubsze na dole niż na górze. Nie jest to jednak wynik powolnego ściekania szkła przez stulecia, jak uważa wielu i jak można przeczytać nawet w encyklopedii Britannica!

RZECZYWISTOŚĆ:

Mit „cieknącego szkła” obalił brazylijski inżynier Edgar Dutra Zanotto w artykule Do cathedral glasses flow? (Czy okna w katedrach ściekają?), opublikowanym w 1998 r. w czasopiśmie „American Journal of Physics”. Według Zanotta przyczyną rozszerzenia szyb jest proces ich średniowiecznej produkcji.

ZIEMIA ZMIENIŁABY SIĘ W CZARNĄ DZIURĘ

Gdyby szkło cieknące w temperaturze pokojowej miało być przyczyną zmiany kształtu szyb, to, według Zanotta, trwałoby to niemal tak długo, jak istnieje cała Ziemia. Co więcej, jeśli szkło w temperaturze pokojowej miałoby ciec w wyniku grawitacji, to masa Ziemi musiałaby być tak wielka, ze nasza planeta zamieniłaby się w czarną dziurę.

270234e678708b1a192dad5c6e215663

9. Kameleon zmienia ubarwienie, aby zlać się z otoczeniem

To prawda, że jaszczurki te doskonale potrafią zmieniać ubarwienie ciała, ale nie robią tego po to, by się maskować. Kolor zmienia przede wszystkim w reakcji na zmianę temperatury organizmu. Gad ciemnieje, kiedy chce się zagrzać.

RZECZYWISTOŚĆ

Zmiana ubarwienia jest także sposobem komunikacji z innymi kameleonami. Jaszczurka może w ten sposób na przykład sygnalizować swój nastrój. Kiedy kameleon jest rozjuszony, nadyma się, aby pokazać, jaki jest wielki. Przybiera wówczas najciemniejsze odcienie zieleni, brązu czy czerni. Podczas zalotów samiec dumnie się pręży i „przebiera” we wszystkie możliwe kolory – wszystko po to, by zwrócić na siebie uwagę samiczki.

JAK ZMIENIA BARWĘ?

Umiejętność zmiany ubarwienia u kameleonów jest możliwa dzięki kurczeniu lub rozprężaniu komórek pigmentowych, tzw. chromatoforów. Są one rozproszone po skórze kameleona. Gdy komórki się powiększają, skóra ciemnieje, ponieważ ziarnka ciemnego pigmentu rozszerzają się i zajmują większą płaszczyznę. Podczas kurczenia komórek skóra blednie. Kameleon potrafi pomalować się całą paletą barw, od jasnoróżowej i brązowej przez odcienie zieleni aż po czerń. Co więcej, może na skórze wytwarzać barwne prążki, kropki, linie, kółka oraz złożone wzory.

EMKA

Dodaj komentarz

Twój adres email nie zostanie opublikowany. Pola, których wypełnienie jest wymagane, są oznaczone symbolem *